Dobór koloru w pracy grafika opiera się głównie na jego doświadczeniu, a przede wszystkim na estetycznym wyczuciu harmonii dwóch lub kilku barw, sąsiadujących ze sobą na płaszczyźnie. Istnieją zasady, wypracowane już od stuleci, wyjaśniające relacje pomiędzy kolorami. Wprawdzie trudno mówić o sztywnych regułach, ale aby pozwolić sobie na eksperymenty i szaleństwo w tej kwestii, należałoby najpierw poznać podstawy ich łączenia.

Co sprawia, że widzimy kolor?

W naszym mózgu buduje się wrażenie psychiczne powstałe na skutek promieniowania elektromagnetycznego (odbieranego przez oko), które nosi miano widma światła słonecznego. Składa się ono z sześciu podstawowych barw, ułożonych w następującej kolejności: fioletowa, niebieska, zielona, żółta, pomarańczowa i czerwona.

Układając te sześć podstawowych kolorów widma w okręgu, otrzymujemy przejścia barwne, które dzielą się na stopnie w zależności od wprowadzonych  tonów pośrednich. Wszystkie barwy znajdujące się w kole nazywamy chromatycznymi. Dyskusyjna czerń i biel należy do grupy kolorów achromatycznych, czyli neutralnych. Wyżej wspomnianym wrażeniem psychicznym, które powstaje na skutek promieniowania elektromagnetycznego, zajmuje nauka nazywana teorią koloru. My jednak nie będziemy się w niej zagłębiać i skupimy się jedynie na samych zestawieniach barw.

Koło barw

Rozróżniamy trzy podstawowe: żółtą, magentę i cyjan, z których otrzymujemy barwy pochodne. Każdą barwę możemy potraktować jako podstawową, jeśli służy do tworzenia innych kolorów.

Najbezpieczniejszym sposobem doboru koloru jest użycie koła barw. Ukazuje ono wynik łączenia się kolorów podstawowych i powstawanie ich pochodnych. W jaki sposób posługiwać się ugrupowanymi barwami na kole? Istnieje prosta zasada, dzięki której zyskuje się ciekawe zestawienia kolorystyczne. Biorąc kolor leżący obok danej barwy otrzymujemy zestawienie lekkie i spokojne – działamy na bazie spokojnej gamy barwnej. Możemy zmieniać ton, nasycenie i stopień jasności w celu odnalezienia najciekawszego efektu. Gama barwna stanowi jednak najistotniejszy element doboru koloru dla kompozycji.

Teoria mówi o gamach ciepłych, zimnych i neutralnych. Ciepłą gamę kolorystyczną tworzą kolory z czerwienią w roli barwy dominującej, czyli kolejno czerwień, fiolet, oranż, żółty, jasna zieleń, karmin. Na chłodną gamę składają się barwy z przewodnim błękitem, czyli: błękit, zieleń, cyjan i fiolet. Neutralna gama to mieszanina kolorów dopełniających z dodatkiem bieli w różnorodnych proporcjach.

Kiedy chcemy uzyskać kontrast – wybieramy kolor leżący naprzeciw naszej wiodącej barwy. Ten proces nazywamy dobraniem koloru dopełniającego. Na przykład dla koloru czerwonego dopełnieniem będzie połączenie niebieskiego z żółtym – zieleń; dla żółtego wspomnianą rolę będzie pełnić połączenie czerwonego z niebieskim, czyli fiolet. Natomiast dla oranżu – niebieski.

Balansując jasnością barw użytych w kompozycji w efekcie otrzymujemy zestawienia harmoniczne lub kontrastowe. Kontrasty mogą być łagodne lub agresywne. Istnieje ciekawy sposób na osłabienie kontrastu – wystarczy dodać kontur i tak oddzielone barwy nie „gryzą się” między sobą i lepiej współgrają, wywołując w nas przyjemniejsze odczucia. Jeżeli chcemy barwę pobudzić należy dobrać kolor skontrastowany i aktywny. Mieszanie kolorów z koła barw odbywa się dwoma metodami: addytywną i substraktywną.

Metoda addytywna odnosi się do nakładania promieni świetlnych, w wyniku których powstaje kolor biały. Jeśli rzucimy trzy snopy światła: czerwonego, zielonego, niebieskiego i połączymy je razem to otrzymamy kolor biały.

Metoda substraktywna tyczy się barwników. Barwniki odejmują część padającego światła, co w efekcie daje kolor czarny.

Pierwsza metoda odnosi się do modelu RGB, a druga do modelu CMY – barw używanych w druku. Farby są półprzezroczyste – dlatego do efektu czerni w procesie drukarskim używa się czarnego barwnika dla wydobycia kontrastów i głębi.

 

Bogusława Chmielewska
Art Director
HANDS grupa reklamowa